Tv-campagne ‘roken in het bijzijn van kinderen’: VLK reageert op advies JEP

17 januari 2012

In een tv-spot stelt de Vlaamse Liga tegen Kanker (VLK) dat roken in het bijzijn van kinderen eigenlijk mishandeling is. De Jury voor Ethische Praktijken (JEP) behandelde drie klachten over deze spot en formuleerde een advies. De VLK reageert.

De VLK wil dat de samenleving roken in het bijzijn van kinderen niet langer als normaal gedrag beschouwt. Want elk kind heeft recht op een rookvrije omgeving. De VLK startte daarom op 30 november 2011 een tv-campagne. Er bereikten de Jury voor Ethische Praktijken (JEP) drie klachten over de tv-spot. Samengevat komen die hierop neer: 1) de indruk wordt gewekt dat alleen vaders hun kinderen zouden mishandelen, 2) wie werd mishandeld als kind, herbeleeft door deze spot afgrijselijke momenten die men het liefst vergeet, 3) ouders die eens een sigaretje roken, worden door deze spot gecriminaliseerd en gestigmatiseerd.

De Jury voor Ethische Praktijken heeft bovenstaande klachten onderzocht en geconcludeerd dat de campagne geen inbreuken op wettelijke of ethische bepalingen inhoudt. De JEP heeft de VLK dus niet gevraagd om de campagne te wijzigen of te stoppen. Ze heeft wel een advies van voorbehoud geformuleerd omdat ze van mening is "dat deze campagne op het vlak van de proportionaliteit tussen het gebruikte audiovisuele materiaal van choquerende aard en het nagestreefde doel de grenzen van het ethisch toelaatbare opzoekt."

De VLK reageert hierop als volgt:

1. Hoe zou de spot eruitgezien hebben indien de proportionaliteit was gerespecteerd? Blijkbaar hadden we dan het choquerende element achterwege moetenlaten. Maar wat kan dat betekenen? Dat rokende ouders worden getoond in het bijzijn van kinderen is blijkbaar niet het punt. Het kan dus alleen maar gaan over de koppeling met de suggestie van mishandeling. Als je dan de proportionaliteit zou respecteren, dan zou je in plaats van mishandeling termen moeten gebruiken die geen enkel effect hebben. Onwelvoeglijk? Niet netjes? Niet behoorlijk? Met deze termen houdt de spot op nog enige betekenis te hebben.

2. De kwestie van de mishandeling is op zich bijzonder interessant. Blijkbaar wordt er aangenomen dat mishandeling moet te maken hebben met directe fysieke handelingen (slaan, pijnigen...). Handelingen waarvan de impact niet direct te zien valt - iemand die staat te roken ervaart men blijkbaar als indirecter dan iemand in elkaar kloppen - worden niet gezien als een mishandeling. Men vergeet daarbij hoeveel vormen van mishandelingen niet een directe fysieke interactie met de persoon zelf veronderstellen. Verbaal geweld is evident het meest voor de hand liggende voorbeeld. Iemand systematisch vernederen in de aanwezigheid van anderen kan alleen maar beschouwd worden als mishandeling door diegene die vernedert. Dat geldt ook voor roken in het bijzijn van kinderen.

3. Het principe van proportionaliteit moet volgens de VLK ook toegepast worden op diegenen die de spot gezien hebben. Een beperkt aantal klachten zegt niets over al diegenen die de spot wel hebben geapprecieerd. Om op basis van enkele klachten meteen over te gaan tot interpretaties zoals ‘choquant' en ‘de grenzen van het ethisch toelaatbare' is volgens de VLK niet correct. Als je niet oplet, zoals de Nederlandse rechtsfilosoof Paul Cliteur verdedigt, kom je terecht in de situatie dat, zodra er ook maar iemand is die zich beledigd voelt door een boodschap, je niet anders kan dan de boodschap te verbieden. Het recht op vrije meningsuiting komt dan gelijk te staan met een immense stilte.

4. Ten slotte is het de VLK allesbehalve duidelijk waarom een boodschap choquant brengen en het opzoeken van het ethisch toelaatbare, aangenomen dat dat inderdaad zo gebeurt in het spotje van de VLK, problematisch zouden zijn. Als dat niet meer kan, wat blijft er nog over? Hoe kunnen we ooit te weten komen wat die grenzen zijn als we niet bereid zijn om erover na te denken en, zoals in het spotje, te zoeken naar vormen van audiovisuele voorstelling die de zaak scherper kunnen stellen? De spot is niet bedoeld als een betoog of een argumentatie: het is een uitnodiging om na te denken over welke vormen van mishandeling we erkennen en welke niet. En een uitnodiging vraagt nu eenmaal het trekken van de aandacht. Dat is wat in dit spotje gebeurt.

Kortom, De VLK neemt geen vrede met het standpunt dat de JEP inneemt. Dat bagatelliseert immers de facto het gedwongen meeroken bij kinderen en kiest zodoende de kant van wie in hun bijzijn rookt. Voor een organisatie, de JEP dus, die in haar naam de ‘e' van ‘ethisch' voert, kan dat tellen.

Bekijk het spotje over roken in het bijzijn van kinderen

 

Help mee

Doe een gift!