'Ik kannog heel watbijdragen'

Steeds meer mensen overleven kanker, en willen – of moeten – daarna weer aan de slag. Dat gaat niet altijd zonder slag of stoot. Fysieke klachten, vermoeidheid, concentratieproblemen: de behandeling laat sporen na. En de werkgever weet ook niet altijd hoe hij de dingen het best aanpakt. Kom op tegen Kanker brengt met een grootschalige bevraging bij werkgevers en werknemers de knelpunten in kaart en formuleert aanbevelingen.

‘Ik wil me nuttig maken. Maar ik bots telkens weer op een muur van afwijzing.’ In de stem van Carla Bortels klinkt teleurstelling door, maar ook hoop. Hoop om een werkgever te vinden die verder kijkt dan haar medisch dossier. Carla: ‘Verpleegkunde is altijd mijn droomjob geweest. Ik werkte in een ziekenhuis, maar kreeg blaaskanker, kort na de geboorte van mijn tweede dochter in 2004. Na twee operaties heb ik mijn werk opgezegd. Ik bleef een paar jaar thuis om te herstellen, daarna ging ik op zoek naar een nieuwe job.’

Van het ziekenfonds mocht Carla een halftijdse job combineren met een invaliditeitsuitkering. Ze klopte aan bij haar vorige werkgever en kon beginnen op de palliatieve afdeling. Carla: ‘Werk dat ik heel graag deed! Maar ik kreeg een hernia en een tenniselleboog. Mede daardoor liep ik een vast contract mis en kreeg ik uiteindelijk mijn ontslag.’ Maar Carla gaf de moed niet op. Ze solliciteerde in een woonzorgcentrum en kon daar starten in de nachtshift. Tot ze in 2017 darmkanker kreeg en herviel in 2019. Carla: ‘Ook daarna bleef ik sukkelen. Omdat ik diabetes heb, raadde mijn endocrinoloog nachtwerk af. Ik heb in het woonzorgcentrum gepolst wat er mogelijk was, maar een gesprek is er nog niet van gekomen.’

Carla blijft dromen van een halftijdse dagjob en solliciteerde bij verschillende ziekenhuizen. Met het nijpende tekort aan verpleegkundigen zou dat een eitje moeten zijn. Helaas. Carla: ‘Nochtans mik ik op werk dat ik aankan en waarin ik iets kan bijdragen, professioneel én als ervaringsdeskundige. Maar ik krijg nergens een kans. “Ga je gezond blijven?” “Wordt het niet te zwaar?” “Kun je 80 procent komen?” Als ik die vragen hoor, weet ik al hoe laat het is. Ik heb al verschillende keren mijn tranen moeten verbijten tijdens een sollicitatiegesprek. De regering wil langdurig zieken terug aan het werk krijgen. Maar wie wil werken, krijgt vaak de kans niet.’

Dromen van een job

Carla is geen uitzondering. Een grote meerderheid van de langdurig of ernstig zieke mensen wil graag weer aan de slag. Dat blijkt uit een grootschalige bevraging van Kom op tegen Kanker en het Vlaams Patiëntenplatform bij werknemers en werkgevers (zie verder). Wim Geluykens, onderzoeker-jurist bij Kom op tegen Kanker: ‘Mensen willen zich nuttig voelen, en werken brengt meer op dan een ziekte-uitkering. Ze willen terug naar hun job, ook als ze nog niet helemaal de oude zijn. Van de bevraagde werknemers geeft 60 procent aan dat hun gezondheid matig, slecht of zeer slecht is. Toch is 62 procent weer aan het werk. Van die werkhervatters is één op de vier zelfs nog in behandeling.’ 

Aan motivatie dus geen gebrek. Maar dat betekent niet dat alles vanzelf gaat. Veel werknemers die terugkeren, ervaren hun job als meer belastend. Wim: ‘Kanker is voor iedereen anders, maar laat heel vaak sporen na. Denk aan vermoeidheid, vergeetachtigheid, concentratieproblemen, pijn ... Daar is veel begrip voor bij de werkgever en de collega’s. Althans in het begin, wanneer de ziekte nog zichtbaar is of vers in het geheugen ligt. Na een paar jaar ebt het begrip vaak weg. Als ex-kankerpatiënt is het moeilijk om telkens opnieuw aan te geven dat je nog niet even energiek bent als voorheen.’ Als leidinggevenden zich daarvan bewust worden, zou dat al een grote stap vooruit zijn. Voor twee op de drie zieke werknemers zijn zij het belangrijkste aanspreekpunt. Maar in de praktijk noemt 25 procent de communicatie tijdens de afwezigheid onvoldoende.

Wim: ‘Voor de leidinggevende is het ook niet gemakkelijk. Wil de werknemer met rust gelaten worden? Of waardeert hij net dat er contact gehouden wordt? En hoe zit dat wettelijk? Meer dan de helft van de bevraagde werkgevers geeft aan dat er nood is aan extra opleiding daarover voor leidinggevenden.’

Kom op tegen Kanker plaatst veel informatie online (zie kader) en zet in op projecten die werknemers begeleiden bij de heropstart. VDAB nam dat systeem van gratis jobcoaching, Rentree, inmiddels over. Wim: ‘Rentree begeleidde al meer dan 1700 mensen bij hun professionele re-integratie bij of na kanker. Een jobcoach kan bijdragen aan een vlottere communicatie tussen werknemer en werkgever. Negen op de tien werknemers waren er tevreden tot heel tevreden over.’

Kom op tegen Kanker grijpt de recente studie ook aan om een oude aanbeveling nog eens te herhalen: zet meer in op gedeeltelijke werkhervatting. Wim: ‘Meteen voltijds aan de slag gaan is voor veel mensen te zwaar. Gedeeltelijke werkhervatting – deeltijds werk, deeltijds
arbeidsongeschikt – is de ideale tussenoplossing om weer te wennen aan het werkritme en de complexiteit van hun taken.’

Het systeem is gekend, blijkt uit de bevraging: drie op de vier werkhervatters deden of doen dat gedeeltelijk. Wim: ‘Het is wel een gunst, geen recht: de werkgever en de adviserend arts van het ziekenfonds moeten toestemming geven. We pleiten er bij werkgevers voor om het
systeem flexibel toe te passen en de werknemer tijd te gunnen. Je moet op lange termijn denken, anders bestaat de kans dat de werknemer weer helemaal uitvalt.’

Haalbaar werk

Dat de flexibiliteit waar Kom op tegen Kanker voor pleit, wel degelijk mogelijk is, bewijst het verhaal van Steven De Paepe. In de zomer van 2023 kreeg Steven een zeldzame en agressieve vorm van leverkanker. Twee maanden na de operatie keerde de tumor terug. Steven is een geboren optimist, maar hij windt er geen doekjes om: genezen kan niet meer. Steven: ‘De therapie dient om mijn leven te verlengen. Na drie types van chemo mag ik sinds september een experimentele vorm van immunotherapie uitproberen, via een klinische proef. Dat lijkt voorlopig aan te slaan.’

Kanker is nooit welkom, maar bij Steven kwam de diagnose wel heel ongelegen. Hij zat midden in een verbouwing en was in volle onderhandeling over een nieuwe job. Steven: ‘Ik moest alleen het contract nog tekenen. En toen kwam de diagnose. Toch mocht ik beginnen. Daar ben ik het bedrijf heel dankbaar voor. De CEO is ambulancier geweest en werkt vandaag nog als brandweervrijwilliger – hij is zeer geëngageerd. Daar zal het vermoedelijk wel iets te maken hebben. In het begin werkte ik 25 procent: tijdens de chemoweken bleef ik thuis, in de andere weken werkte ik halftijds. Nu ik immunotherapie krijg, kan ik gewoon halftijds werken. Af en toe bekijk ik met de welzijnscoach van het werk wat haalbaar is.’

Stoppen met werken en zijn bucketlist afwerken? Dat is niks voor Steven. ‘Ik werk aan een boeiend project en voel me gewaardeerd. En thuis zou ik toch maar zitten piekeren. Het financiële speelt ook mee: een ziekte-uitkering is minder hoog dan een loon. Dankzij mijn halftijdse werkregime heb ik voldoende rust en is er tijd om te genieten van familie en vrienden en geld in te zamelen voor kankeronderzoek. Ik wil elke dag genieten van wat er nog is en van wat wel nog kan.’

• Een gesprek of vraag over werken bij of na kanker?

Neem gratis contact op via kankerlijn.be of 0800 35 445. Je vindt ook heel wat info op allesoverkanker.be.