Vroeg stadiumtriple negatieve borstkanker:behandelen zonder chemo?

Ongeveer 10 procent van alle nieuwe borstkankers is triple negatief. Patiënten met die vorm van borstkanker krijgen vandaag bijna altijd chemotherapie. ‘Met de OPTImaL-studie willen we nagaan of we bij bepaalde patiënten met een vroeg stadium van die kanker de nabehandeling met chemotherapie veilig kunnen weglaten’, zegt professor Gil Awada, medisch oncoloog in UZ Brussel.

Wat houdt de OPTImaL-studie precies in? 

‘Triple negatieve borstkanker is vaak moeilijker te behandelen dan andere vormen van borstkanker. Dat komt doordat de tumor bepaalde kenmerken mist waarop we bij andere borstkankers net onze behandeling kunnen richten. Zo zijn de tumorcellen niet gevoelig voor hormonen, waardoor we bijvoorbeeld geen anti-hormonale medicatie kunnen inzetten. Bovendien zijn de tumoren vaak agressiever, waardoor er een grotere kans is op herval, vooral in andere organen. 

Patiënten met een niet-uitgezaaide triple negatieve borstkanker ondergaan bijna altijd chemotherapie, voor of na de operatie. Soms komt daar nog immuuntherapie bij. Maar uit eerdere studies weten we dat de vooruitzichten ook zonder chemotherapie uitstekend kunnen zijn, als de tumor nog klein is en er geen lymfeklieren zijn aangetast. Dat geldt vooral voor patiënten waarbij er in de tumor een grote concentratie afweercellen bevindt, zogenoemde stromale tumorinfiltrerende lymfocyten (sTILS). Zo’n hoge concentratie wijst erop dat het immuunsysteem de kanker actief herkent en bestrijdt. 

Met de OPTImaL-studie willen we onderzoeken of we bij die patiënten chemotherapie veilig kunnen weglaten. 

Hoe gaan jullie de studie aanpakken?

‘De OPTImaL-studie is een groot internationaal onderzoek onder leiding van het Nederlands Kanker Instituut in Amsterdam. In België nemen bijna alle grote borstkankercentra deel. Zelf ben ik coördinator voor het klinische gedeelte, dokter Roberto Salgado van ZAS is verantwoordelijk voor het pathologisch onderzoek. 

We onderzoeken patiënten met triple negatieve borskanker in een vroeg stadium (stadium I), bij wie veel van die sTILs in de tumor aanwezig zijn. In België komen vermoedelijk zo’n twintig patiënten per jaar in aanmerking. Patiënten die deelnemen, krijgen de keuze om al dan niet chemotherapie te ondergaan. Daarna volgen we hen nog jaren op. Zo gaan we na of de nabehandeling met chemotherapie veilig kan worden weggelaten zonder dat de kans op uitzaaiingen in de organen of overlijden vergroot. We hopen en verwachten dat dit zo zal zijn. We onderzoeken ook wat dat betekent voor de levenskwaliteit van patiënten.

Het is voor het eerst dat we dit systematisch en op grote schaal onderzoeken. We hopen al over vijf of zes jaar resultaten te hebben, omdat de kans op herval na vijf jaar klein is bij deze vorm van borstkanker.

Wat kan dit onderzoek betekenen voor patiënten? 

‘Voor patiënten die dankzij deze studie geen chemotherapie hoeven te ondergaan, kan dat een groot verschil maken op het vlak van bijwerkingen en mogelijke langetermijngevolgen. 

We zijn dan ook erg dankbaar voor de steun van Kom op tegen Kanker. Zonder die steun zou deze studie niet mogelijk zijn. De farmaceutische industrie heeft immers geen interesse in onderzoek dat mikt op het weglaten van een therapie. 

Als de resultaten zijn zoals verwacht, zullen de behandelingsrichtlijnen snel worden aangepast. Het mooie is ook dat we de aanwezigheid van sTILs zonder bijkomende tests of apparatuur in kaart kunnen brengen. Het is dus perfect haalbaar om dit onderzoek snel naar de praktijk te vertalen.’

• Lees meer over onze investeringen in onderzoek en zorginitiatieven