Voluit voorpreventie

Oncoloog en kankergeneticus prof. dr. em. Jacques De Grève maakte meer dan twintig jaar lang deel uit van het bestuursorgaan van Kom op tegen Kanker, waarvan vijftien jaar als ondervoorzitter. Nu neemt hij afscheid – met een beetje pijn in het hart en veel dankbaarheid. ‘Ik heb deze organisatie op alle vlakken zien groeien en bloeien. Op die weg moeten we voortgaan!’

Vanwaar je engagement 20 jaar geleden? 

‘Dat kwam door mijn job als oncoloog en kankergeneticus. In die tijd waren de behandelingsmethodes nog beperkt. Veel meer dan radiotherapie en chemotherapie hadden we niet, en dat was nog vaak in een brutale vorm, zonder ondersteunende middelen en met veel bijwerkingen. De psychosociale omkadering van de patiënten was ook ondermaats. Er was nood aan een organisatie die het opnam voor de kankerpatiënten.’ 

Hoe is Kom op tegen Kanker sindsdien geëvolueerd? 

‘In het begin waren de financiële middelen vrij bescheiden en lag het accent op psychosociaal welzijn. Vandaag is Kom op tegen Kanker op-en-top een professionele organisatie, en een klinkende naam die veel middelen ophaalt. Marc Michils, de vorige CEO en huidige voorzitter van Kom op tegen Kanker, heeft daar een belangrijke rol in gespeeld. En zijn opvolger David Vansteenbrugge gaat op hetzelfde elan voort.’ 

Een groot deel van het ingezamelde geld gaat naar de wetenschap. 

‘En elke euro wordt zeer zorgvuldig besteed. Daartoe hebben we indertijd een systeem met onafhankelijke, internationale projectbeoordelingen ingevoerd. Nationale en internationale onderzoekers én patiënten evalueren elk onderzoeksproject. Zo kunnen we objectief en patiëntgericht beslissen waar het geld naartoe gaat. Dat systeem functioneert goed.’ 

De focus verschoof van fundamenteel naar meer toegepast onderzoek. 

‘Fundamenteel onderzoek is de basis voor nieuwe ontwikkelingen, maar wordt al gesubsidieerd door instellingen zoals het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek. Kom op tegen Kanker is steeds meer gaan mikken op onderzoek dat op kortere termijn een concreet verschil maakt voor patiënten.’ 

Wat zijn voor jou belangrijke verwezenlijkingen? 

‘Los van de steun aan de wetenschap? De strijd tegen tabak, de bewustmaking rond de risico’s van alcohol en het recht om vergeten te worden na een kankerdiagnose. Daardoor kunnen verzekeraars geen schuldsaldoverzekering meer weigeren aan mensen die kanker gehad hebben en een lening willen afsluiten.’ 

Dat laatste is relatief stilletjes gepasseerd.

‘Kom op tegen Kanker heeft veel doelstellingen gerealiseerd door achter de schermen op beleidsmakers in te praten. Dat bleef vaak onzichtbaar voor het brede publiek, maar die diplomatische aanpak werkte dus wel en heeft een impact op duizenden mensen.’ 

Mooi, toch?

‘Ja, maar soms moeten we ook verder durven te gaan en vrank en vrij vertellen waar het naartoe moet. Dat is on-Vlaams, ik besef het. Maar de burgers zijn geen kleuters die er niets van snappen en die we moeten betuttelen. Kom op tegen Kanker moet de publieke opinie bewerken en zo het beleid beïnvloeden. Zeker op het vlak van kankerpreventie.’

Hoe bedoel je precies?

‘Preventie werpt vruchten af, maar het duurt tientallen jaren voor je het effect ziet. En zo ver kijken politici niet. Ook in de gezondheidszorg is er weinig interesse voor. Artsen willen vooral mensen genezen, met het voorkomen van ziektes zijn ze niet bezig. Daardoor gaat hier veel te weinig geld naar preventie. Europa adviseert om 5 procent van de gezondheidsuitgaven aan preventie te besteden. Vlaanderen raakt maar aan 0,5 procent.’

Wat is het gevolg? 

‘Veel vermijdbare menselijke miserie en een duurdere gezondheidszorg. Elke euro die je in preventie investeert, is 15 euro die je niet moet uitgeven aan therapie.’ 

Jouw stokpaardje is de toegankelijkheid tot genetische tests voor kanker. 

‘De laatste dertig jaar zijn er een twaalftal genen ontdekt die een hoog risico op kanker geven. De bekendste zijn BRCA1 en BRCA2, die het risico op borst- en eierstokkanker verhogen. 0,5 tot 1 procent van de bevolking heeft zo’n kankergen, heel vaak zonder het te weten. Die mensen hebben een risico van 50 tot 100 procent om ooit kanker te krijgen, vaak op relatief jonge leeftijd. De genetische test om die genen op te sporen kost maar 300 euro. Dat is peanuts in vergelijking met een kankerbehandeling, die tienduizenden en soms honderdduizenden euro’s kost.’ 

Zo’n test is dus een krachtige preventietool? 

‘Neem bijvoorbeeld zo’n BRCA-mutatie. Een vrouw van 25 jaar die weet dat ze dat gen draagt, kan preventief opgevolgd en behandeld worden en heeft maar 5 procent kans om ooit te overlijden aan borst- of eierstokkanker. Bij een vrouw die van niks weet, is dat 30 procent.’ 

Wat stel je voor? 

‘Ik hoop dat Kom op tegen Kanker de genetische test breed bekend zal maken bij het publiek en ervoor zal zorgen dat mensen in de toekomst zonder restrictie voor de test ook bij hun huisarts, gynaecoloog of gastro-enteroloog terechtkunnen. Nu moeten ze naar een centrum voor medische genetica. Kom op tegen Kanker is de enige organisatie die het gezag en de slagkracht heeft om dat te bewerkstelligen.’ 

Bedankt, Jacques, voor je jarenlange inzet, expertise en betrokkenheid bij Kom op tegen Kanker!